Юнусалиев Болот Мураталиевич

...

(1913-1970-ж.ж.) Түрколог, академик, коомдук ишмер Б.Юнусалиев 1913-жылы Кичи-Кеминдин Учурук айылында туулган. Адегенде Бишкектеги Рабфакты, кийин 1933-жылы Москвадагы педагогикалык институтту бүтүргѳн. 1933- жылдан 1935-жылга чейин Кыргыз ССР Эл агартуу комиссариатында инспектор болуп иштеген. 1935-1938-жылдары Москвадагы ВКП(б) Борбордук Комитетинин жогорку курсунун котормо бѳлүмүндѳ окуган. 1938-1941-жылдары Москвада кыргыз тилинде чыгуучу «СССР Жогорку Советинин Ведомосту» журналынын редактору болуп иштеген. Ошол эле жылдары СССР Илимдер академиясынын тил институтунда аспирантурада окуган. Б.М.Юнусалиев 1941-1945-жылдары Улуу Ата Мекендик согуштун фронтторунда согуштук кабарчы болгон жана казак тилинде чыгып турган «Красноармейская правда» газетасынын башкы редакторунун орун басарлык милдетин аткарган. 1945-жылдан 1951-жылга чейин Кыргыз ССРинин Элге билим берүү министри болуп иштеген. 1949-жылы «Кыргыз тилиндеги жардамчы этиштер» деген темада кандидаттык диссертация жактайт. 1951-1953-жылдары СССР Илимдер академиясынын тил институтунда окуп, 1954-жылы «Кыргыз тилинде үӊгү сѳздѳрдүн ѳнүгүшү» аттуу темада доктордук диссертация жактайт. Ошол жылы ага профессордук наам ыйгарылат жана Кыргыз ССР Илимдер академиясынын анык мүчѳсү болуп шайланат. 1954-жылдан 1960-жылга чейин Болот Мураталиевич Кыргыз Мамлекеттик университетинин ректору болуп иштейт. 1960-жылдан ѳмүрүнүн акырына чейин Кыргыз Мамлекеттик университетинде профессор жана Кыргыз ССР Илимдер академиясынын «Манас» секторунда улук илимий кызматкер болуп иштеген. Б. Юнусалиев 1935-жылы «Алиппе» окуу китебин чыгарган. Ал 1936-1937-жылдары кайрадан басылган. Ал «Манас» эпосун изилдегенге кѳп кѳӊүл бурган, «Манас» эпосунун доору жана келип чыгышы жѳнүндѳгү маселелерге карата», «Кыргыздын баатырдык эпосу «Манас», «Манас» эпосу 116 тууралуу» деген кѳлѳмдүү эмгектерди жазган. Профессор Б. Юнусалиевдин «Кыргыз адабий тилинин маанилүү маселелери», «Кыргыз лексикологиясы», «Адабий тилибиздин диалектикалык базасы жѳнүндѳ», «Кыргыз тилин изилдөөнүн абалы жѳнүндѳ», «Кыргыз диалектологиясы», «Кыргыз тили» китептери түрколог катары улуу окумуштууга дүйнѳлүк атак алып келген. Илимий-изилдөө иштери менен бирге эле илимий басылмаларды редакторлоого кеп убактысын жумшаган. К.К.Юдахиндин «Орусча-кыргызча сѳздүгүнүн» (Москва., 1957) редакторлорунун бири. Залкар окумуштуу ошондой эле 110дон ашуун илимий эмгектерди жазган. Б. Юнусалиев Кыргыз ССР Жогорку Советинин экинчи (1947-1951) жана бешинчи (1959-1962) чакырылыштарынын депутаты болгон. 1963- жылы «Кыргыз ССРинин илимине эмгек сиӊирген ишмер» деген ардак наам берилген. Мекен алдындагы эмгеги үчүн ал "Кызыл Жылдыз", "Ардак Белгиси" ордендери жана СССРдин кѳптѳгѳн медалдары менен сыйланган.

06 Ноябрь 2023 в 19:20